Vefatının 54’üncü Yılında İlim ve Fikir İnsanı: Mehmet Fuad Köprülü

54 yıl önce aramızdan ayrılan tarihçi, edebiyatçı, araştırmacı ve politikacı Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü, yad ediliyor.

Vefatının 54’üncü Yılında İlim ve Fikir İnsanı: Mehmet Fuad Köprülü

Vefatının 54’üncü Yılında İlim ve Fikir İnsanı: Mehmet Fuad Köprülü

Ömrünün neredeyse 60 yılını yazarak geçiren ve arkasında bin 500'ün üzerinde kitap ve makale bırakan tarihçi, edebiyatçı, araştırmacı ve politikacı Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü aramızdan ayrılalı 54 yıl oldu.

Ankara'da 15 Ekim 1965'te, Türk Tarih Kurumu'ndan evine yürüyerek gittiği sırada trafik kazası geçiren Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü, Sadrazam Köprülü Mehmet Paşa’nın soyundan geliyordu.

4 Aralık 1890'da İsmail Faiz Bey ile Hatice Hanım'ın çocukları olarak İstanbul'da dünyaya gelen Köprülü, Ayasofya Merkez Rüştiyesi'ni bitirdikten sonra Mercan İdadisi'ne girdi.

Erken yaşında şiir yazmaya başlayan Köprülü’nün basılan ilk şiiri, 1905'te 2. Abdülhamid Han için yazdığı methiye oldu.

1907-1910 arasında Hukuk Fakültesi’ne devam eden usta isim, edebiyat ve tarih alanında ilerlemek için hukuk öğrenimini yarıda bıraktı.

"Fecr-i Ati" topluluğuna 1909'da katılan Köprülü'nün şiir ve çeşitli konular üzerine kaleme aldığı makaleler, "Mehasin" ve "Servet-i Fünun" dergileriyle "Tanin" gazetesinde yayımlandı.

İLMİ ÇALIŞMALARA YÖNELDİ

Okulu bırakmasının ardından kendi kendisini yetiştirmeye karar veren Mehmet Fuad Köprülü, Mercan, Kabataş, Galatasaray ve İstanbul liselerinde, 1910-1913 arasında Türkçe ve edebiyat hocalığı yaptı.

1913'te Halit Ziya Uşaklıgil'den boşalan İstanbul Darülfünunu'nda "Türk Edebiyatı Tarihi" müderrisliğine getirilen Köprülü, müderris olduktan sonra kendini tamamıyla ilmi çalışmalara verdi.

"Türk Edebiyatı Tarihinde Usul" adlı makalesiyle Türk edebiyatı tarihinin ilmi bir görüşle nasıl yazılabileceğinin esaslarını ortaya koyan Köprülü, Türk Derneği, Türk Yurdu Cemiyeti ve Türk Ocağı'nın azaları arasında yer alırken, Ziya Gökalp çevresine girdikten sonra "Milli Edebiyat" akımını benimsedi.

Bu yıllarda Türk tarihinin ilk dönemlerine kadar inerek ilk Türk topluluklarının da tarih ve edebiyatlarını inceleyen Köprülü, 1919'da basılan "Türk Edebiyatı'nda İlk Mutasavvıflar" kitabıyla Fransız, Alman, Macar ve Rus ilim insanları arasında tanınır hale geldi. Köprülü, 1923'te İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi dekanı oldu ve "Türkiye Tarihi" adlı kitabı çıkardı.

Ord. Prof. Dr. Köprülü, alan uzmanı olarak yurt içinde ve dışında birçok bilimsel kuruluşun üyeleri arasına alındı ve bu kuruluşların toplantılarına katıldı. 1923’ten itibaren Paris, Bakü, Oxford, Harkov ve Londra’da düzenlenen çeşitli kongrelerde Türkiye temsilcisi olarak bulundu.

TÜRK TARİH KURUMU'NA BAŞKANLIK YAPTI

Maarif Vekaleti Müsteşarlığı'na 1924’te getirilen Köprülü, 8 ay süren görevin ardından 1925'te Türkiyat Mecmuası'nı yayımlamaya başladı.

 Başarılı tarihçi, 1928'de o zamanki adıyla "Türk Tarih Encümeni" olan Türk Tarih Kurumu'nun başkanlığına seçildi, 1932-1934'te "Divan Edebiyatı Antolojisi"ni yayınladı, 1933'te ise "ordinaryüs profesör" unvanını aldı.

İstanbul Üniversitesi'nin yeniden kurulmasında önemli bir rol oynayan tarihçi, 1934'te Edebiyat Fakültesi dekanıyken Mustafa Kemal Atatürk'ün ısrarıyla Kars milletvekilliğine seçildi.

Köprülü, 1935'ten sonra İstanbul Edebiyat Fakültesi kürsüsüne ilaveten Ankara'daki Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde "Orta Zaman Türk Tarihi" kürsüsüne, Siyasal Bilgiler Mektebi'nde de "Müesseseler Tarihi" hocalığına tayin edildi.

Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde doktora yaptırdığı ilk öğrencisi olan Osman Turhan'ın "Bir ilim abidesi göçtü. Bir fikir kahramanı çöktü. Ancak Türkiye'de ilim alanında artık bir Köprülü Mektebi kurulmuştur." sözleriyle anlattığı Mehmet Fuad Köprülü, Türk edebiyatı ve Türk halk edebiyatıyla ilgili araştırmalar yaparak ardında birçok kitap ve makale bıraktı.

SİYASETİ BIRAKTI

Köprülü, Paris’te "Türk Tetkikleri Merkezi"nde verdiği konferanslardan oluşan "Les Origines de L'Empire Ottoman" (Osmanlı İmparatorluğu'nun Kuruluşu) kitabıyla da edebiyat dünyasında büyük yankı uyandırdı.

Dr. Adnan Adıvar'ın murahhas müdürlüğü altında yayımlanmaya başlayan İslam Ansiklopedisi'ne 1940 ile 1950 arasında, 71 makaleyle katılan Köprülü'nün bu çalışmada "Azeri Edebiyatı" ve "Çağatay Edebiyatı" maddeleri de bulunuyor.

Celal Bayar, Adnan Menderes ve Refik Koraltan ile Demokrat Parti'nin kurucuları arasında yer alan Köprülü, 14 Mayıs 1950'deki seçimleri Demokrat Parti kazanınca Dışişleri Bakanlığı görevine getirildi ve bu görevi 1956'ya kadar sürdürerek Türkiye'nin Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne (NATO) girişinde etkin rol oynadı.

Köprülü'ye, yürüttüğü siyasi görevleri dolayısıyla başta Fransa, Almanya, Arjantin ve Yugoslavya olmak üzere çeşitli ülkelerden 8 nişan, 4 fahri doktora ve 8 şeref üyeliği verildi.

1957'de Demokrat Parti'den istifa ederek aynı yıl Hürriyet Partisi'ne giren Fuad Köprülü, 27 Mayıs Darbesi'nin ardından 1961'de Yeniden Demokrat Parti adıyla bir parti kurmasına izin verilse de parti logosunu Adalet Partisi'ne devrederek siyasetten çekildi.

Ankara'da 15 Ekim 1965'te, Türk Tarih Kurumu'ndan evine yürüyerek gittiği sırada trafik kazası geçiren Köprülü, tedavi gördüğü İstanbul Baltalimanı Hastanesi'nde, 28 Haziran 1966'da hayatını kaybetti. Köprülü'nün cenazesi Beyazıt Camisi'nde kılınan namazın ardından Çemberlitaş'ta aile kabristanına defnedildi.

 ESERLERİ

Köprülü'nün kaleme aldığı önemli eserler arasında, "Türk Tarihinin Ana Hatları", "Erzurumlu Emrah", "Edebiyat Araştırmaları", "Ali Şir Nevai", "Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri", "Demokrasi Yolunda", "Les Origines de L'Empire Ottoman", "Fuzuli Hayatı ve Eserleri", "Türk Tarih-i Dinisi", "Malumat-ı Edebiyye", "Türk Dilinin Sarf ve Nahvi", "Mektep Şiirleri", "Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı", "Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar", "Nasreddin Hoca", "Türk Edebiyatı Tarihi", "Türkiye Tarihi", "Bugünkü Edebiyat", "Hayat-ı Fikriye", "Azeri Edebiyatına Ait Tetkikler", "Milli Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türk-i Basit", "Türk Saz Şairleri Antolojisi", "Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında Araştırmalar", "Anadolu'da Türk Dili ve Edebiyatı'nın Tekamülüne Bir Bakış", "Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu", "Edebiyat Araştırmaları Külliyatı", "İslam ve Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları ve Vakıf Müessesesi", "Divan Edebiyatı Antolojisi", "Türk Saz Şairleri Antolojisi", "Türk Edebiyatı Tarihi I-II", "Tevfik Fikret ve Ahlakı" ve "Milli Kıraat" da yer aldı.

Yorum Yaz

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

EN ÇOK OKUNANLAR