Döviz Neden Yükseliyor?

Celal Arslan
13 Ağustos 2020 Perşembe 10:26

Covid-19’un patladığı bu pandemi sürecinde tüm ülkeler kamu harcamalarını para basarak giderdiler ve bu çok doğru bir yaklaşımdı. Çünkü dış ülkelerle neredeyse bağlantı kesilmiş ve ülkeye yeterli miktarda efektifin girip girmeyeceği büyük bir muamma olarak kalmıştı. (Efektif: Banknot yani kağıt para şeklindeki bütün yabancı paralara efektif denir.)

Bu pandemi sürecinde verilen destekler tam olarak tabana yayılmamış olacak ki, Türkiye’de yerleşik hayattaki kişilerin döviz mevduatları 30 Temmuz ile biten işlem haftasında 4.4 milyar dolar artarak 212.92 milyar dolar oldu.

Yani yerleşik hayattaki insanların dolar mevduatının artmış olması demek piyasaya dönmesi gereken desteklerin dövize çevrilerek döviz yatırımına dönüşmüş olması demektir. Rezervlerimizin yeterli olmadığı şu dönemde yeniden para basılıyor lakin piyasaya döndürülmek yerine döviz yatırımı yapılıyor. Tabi dövizin tek çıkma sebebi bu değil ama unutmamak lazım ceteris paribus, Talep artarsa fiyat artar. Talepte arzdan fazla olunca gayet doğal olarak efektif artmaya devam ediyor.

İhracatımız artıyor ülkeye döviz giriyor gibi yaklaşımlar var evet haklısınız ihracatımız artıyor ama nasıl artıyor? En önemli soru bu olmalı bence 1$’ın 7,32 TL olduğu (12.08.2020;10.53) bir durumda ithalatın azalıp ihracatın artmasından doğal bir şey yok.

Yani anlatmak istediğim şu nerde hizmet ucuz ise genellikle talep o ülkeye kayar. ‘Temmuz'da ihracat 15 milyar dolar oldu.’ Diye açıklama yaptı Ticaret Bakanlığı peki size şunu sormak istiyorum TL bu kadar değer kaybetmeseydi 15 milyar $ için verdiğimiz hizmetin karşılığı kaç milyar dolar olurdu? Bence nereden bakarsanız bakın en az 2 kat ülkeye döviz girebilirdi.

İthalat rakamlarımızın doların bu kadar yüksek olmasına rağmen; ‘Ticaret Bakanlığı'nın açıkladığı rakamlara göre ithalat Temmuz'da 17.8 milyar dolar oldu.’ Yani ihracatımızdan hala fazla ve ülke döviz kazandı diye sevinirken görüyoruz ki aslında genel toplamda 2.8 Milyar $ döviz azaldı. Tabi bu da ülkedeki dövizin dışarı çıktığı anlamına gelir ki; talebin bu kadar arttığı arzın ise azaldığı noktada döviz fiyatının düşmesini beklemek ekonomi bilimine haksızlık olurdu.

Tabi Efektifin yükselmesinin bir nedeni daha var. TCMB’nın piyasaya müdahale etmesi. Şimdi diyeceksiniz ki kardeşim müdahale etmeyip de ne yapacaktı? Haklısınız müdahale etmesi doğru lakin yeterli miktarda efektif rezervin yoksa ve bunu piyasa anlarsa ki ilk TCMB’nin piyasaya sürdüğü doların etkisiyle 6.51TL’ye kadar çıkan doların fiyatı 5.23 TL civarına kadar inmişti. Ancak piyasa bu duruma eldeki efektifi bozarak değil bekleterek karşılık verince 5.50 seviyelerinde seyretti. O dönem döviz TL’ye çevrilmeye devam edilseydi dolar eski seviyelerine inebilirdi.

Efektifin tekrardan yükselmeye başladığı şu son döneme gelelim neden düşmek yerine yükselmeye başladı. Pandemi dönemi  tüm dünya ekonomisini bozdu. Pandemi döneminin şu günlerinde yıllar sonra İngiltere, ABD zarar açıkladı. Dolar karşısında diğer paralar değer kazandı lakin TL değer kazanmak yerine yine kaybetmeye devam etti. Bunun bir çok  açıklaması olabilir ama benim için en önemli nedeni rezerv yetersizliği ve TL’ye karşı piyasanın güvensiz olması.

Peki bu durumun çözümü ne? Yani ne olursa Efektif karşısında TL Değer Kazanır? 

Bu durumdaki en iyi alternatif, uluslararası bir kurumla yapılacak swap ya da daha uzun süreli bir anlaşma ile döviz arzını artırmak olabilir.

Bir sonraki yazımda sizlere swap ile ilgili bilgiler aktaracağım lütfen takipte kalın.

Hasan Birgül

Putin’in Siber Savaşı

Ahmet Tezcan

Ne Çok Cahilim Allah’ım, Keşke Ölsem!

Erdal Şimşek

Uçak Gemisi Nasıl Batırılır?

Hasan Mesut Önder

Mezhep Oluşumunun Sosyal Psikolojisi

Celal Arslan

Enflasyon ve Ekonomik Büyüme

Talha Arslan

Fenerbahçe’den Çok Önemli 3 Puan